We staan midden in een aantal grote transities. De energietransitie, de voedseltransitie, nieuwe materialen, geopolitieke verschuivingen en natuurlijk de razendsnelle ontwikkeling van AI.

Wat al deze ontwikkelingen gemeen hebben? Technologie en innovatie spelen een centrale rol.

Maar juist daar ligt voor Europa een uitdaging.

Europa heeft de kennis. Maar schalen lukt nog onvoldoende.

Europa beschikt over sterke universiteiten, onderzoekers en innovatieve bedrijven. Toch lukt het ons minder goed dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten om die kennis om te zetten in bedrijven die wereldwijd kunnen groeien.

Constantijn van Oranje vat het in de aflevering scherp samen: Europa heeft ontzettend veel kennis en innovatie, maar laat kansen liggen bij het vertalen daarvan naar bedrijven die wereldwijd kunnen opschalen.

En dat is meer dan een probleem voor de techsector. Volgens Eveline Speelman, partner bij Systemiq, verschuift duurzaamheid bovendien van een vraagstuk over “de wereld verbeteren” naar een economisch en strategisch vraagstuk. Klimaatverandering, de energietransitie en grondstoffenschaarste raken inmiddels direct aan concurrentiekracht, weerbaarheid, soevereiniteit en geld.

De vraag is dus niet alleen welke technologie we ontwikkelen, maar ook of we in staat zijn om daar sterke bedrijven en nieuwe economische modellen omheen te bouwen.

Bedrijven als Avantium en Fairphone lijken hier steeds beter in te slagen.

Juist in duurzame innovatie ligt een kans

Daar zit volgens Eva de Mol ook een belangrijke Europese kans.

Europa loopt op sommige terreinen achter op de Verenigde Staten en China, maar is tegelijkertijd sterk in duurzame ondernemingen. Volgens De Mol liggen er juist kansen in technologie voor de energietransitie en klimaatverandering.

Van batterijtechnologie en biobased materialen tot alternatieve eiwitten, medische technologie, quantum en fotonica: de technologische ontwikkelingen die nodig zijn voor een nieuwe economie zijn al volop in beweging.

De uitdaging is om die innovaties niet alleen uit te vinden, maar ze groot te maken.

Daarvoor zijn volgens De Mol drie dingen essentieel: kapitaal, duidelijke regelgeving en sterke teams. Nederlandse startups doen er gemiddeld langer over om financiering op te halen dan buitenlandse collega's. Tegelijkertijd is regelgeving vaak versnipperd en internationaal opschalen complex. En uiteindelijk zijn het de mensen in een bedrijf die bepalen of een innovatie daadwerkelijk succesvol wordt.

Technologie is nooit neutraal

Maar er is nog een andere vraag die minstens zo belangrijk is.

Wat willen we eigenlijk dat technologie voor ons doet?

Technologie is een middel. Waar het toe leidt, hangt af van hoe mensen het ontwerpen en gebruiken. Shadi Alhakimi verwoordt het simpel: technologie kan voor het goede worden ingezet, maar zonder duidelijke missie kan het ook de verkeerde kant op gaan.

Dat wordt urgenter nu AI zich razendsnel ontwikkelt.

Ingrid Tappin waarschuwt ervoor dat we de menselijke kant van technologische ontwikkeling niet als iets aparts moeten behandelen. Bij eerdere technologieën, zoals social media, zien we inmiddels wat er kan gebeuren als de gevolgen voor ons gedrag, onze kinderen en onze samenleving pas achteraf worden meegenomen. Met AI staat diezelfde vraag opnieuw voor de deur.

Wie bouwt de technologie van morgen? En voor wie?

Als slechts een kleine groep mensen bepaalt hoe nieuwe technologie wordt ontwikkeld, bestaat het risico dat hun perspectief automatisch wordt ingebouwd in die technologie. Daarom pleit Tappin ervoor om inclusiviteit niet achteraf toe te voegen, maar vanaf het begin mee te nemen in hoe technologie wordt ontworpen.

Van technologie naar impact

Daarmee komen we terug bij de kern van de Impact Formule.

Innovatie op zichzelf is geen eindpunt. Impact ontstaat wanneer technologie, ondernemerschap, kapitaal en menselijke waarden samenkomen.

Een nieuwe technologie kan een probleem oplossen — maar pas wanneer iemand er een levensvatbaar bedrijf van maakt, kan die oplossing op grote schaal impact krijgen.

En dat vraagt ook iets van ondernemers zelf. Niet wachten tot alle omstandigheden perfect zijn, maar beginnen. Eva de Mol noemt het simpel: “Just do it.” Ontwikkel jezelf, leer omgaan met nieuwe technologie en bouw een netwerk om je heen. Technologie verandert snel; stilstaan is daarom geen neutrale keuze.

De uitdaging voor Europa is uiteindelijk tweeledig: we moeten beter worden in het ontwikkelen én opschalen van technologie, én we moeten bewust bepalen welke richting we ermee op willen.

Want de nieuwe economie wordt niet alleen gebouwd met nieuwe technologie.

Ze wordt gebouwd door de mensen die bepalen wat we ermee doen.

‍